इटहरी- नेपालमा ओद्योगिकीकरणको इतिहास एक शताब्दी पुरानो पनि छैन। औद्योगिकीकरणको सुरुवाती चरणमै धरानमा खुल्यो नेपाल प्लास्टिक्स उद्योग। २०३१ सालमा खुलेको उद्योगले आधा शताब्दी पार गरिसकेको छ। सुरुवातदेखि नै उद्योगको नेतृत्वमा छन् मानमोहन श्रेष्ठ।

उमेरले ८३ कटेका मानमोहन बिहान सबेरै कार्यालय पुग्छन्। सम्पूर्ण रेखदेखपछि कर्मचारीलाई परिचालन गर्छन्। मेसिन मर्मतको लागि आवश्यक सल्लाह र समन्वय गर्छन्। मेसीनरी सामग्रीबारे जानकार उनी प्राविधिकलाई नै सल्लाह दिन्छन् र सोहीअनुसार काम गराउँछन्।

बिहान ४ बजेबाट दैनिकी सुरुवात गर्ने मानमोहन उद्योगको सम्पूर्ण हिसाबकिताबमा जानकार छन्। आधा घण्टा व्यायामपछिको उनको दैनिकी व्यस्ततामै बित्छ।

नेपालमै प्रख्यात ‘नेपाल प्लास्टिक उद्योग’ धरान औद्योगिक क्षेत्रको पहिलो उद्योग हो। २०२९ सालमा स्थापना भएको औद्योगिक क्षेत्रमा उद्योग खुलेकै थिएनन्।

तत्कालीन प्रधानमन्त्री सूर्यबहादुर थापाको अनुरोधमा मानमोहनका काका कृष्णगोपाल श्रेष्ठ उद्योग खोल्न राजी भए। धनकुटाका सूर्यबहादुरसँग कृष्ण गोपालको पुरानै चिनजान थियो। सङ्खुवासभाकै शंकरमान सिंह अधिकारी मन्त्री भएका थिए। उनले पनि उद्योग खोल्न बारम्बार अनुरोध गरेको बताउँछन् मानमोहन। 

कृष्ण गोपालका बा भोलामान श्रेष्ठ सङ्खुवासभा चैनपुरका नामी व्यापारी हुन्। भोलामान र मानमोहनका बा गंगाबहादुर श्रेष्ठ साइनोमा मामा भान्जा पर्छन्। तत्कालीन जिल्ला सदरमुकाम पनि भएकाले मामा भान्जाको साझा कपडा पसल निकै चल्तीमा थियो।

त्यही साझेदारी व्यवसायकै निरन्तरतास्वरूप काका भतिज (कृष्णगोपाल र मानमोहन)ले संयुक्त रूपमा उद्योग चलाइरहेका छन्। उद्योगको अध्यक्ष कृष्णगोपाल भए पनि सम्पूर्ण नेतृत्व मानमोहनले गरेका छन्। 

२०३० सालमा भारत गएका कृष्ण गोपालले प्लास्टिकको उद्योग खोल्ने निधो गरेका थिए। कच्चा पदार्थ निर्यात हुने बुझेपछि प्राविधिकको टोलीसहित नेपाल फर्किए कृष्णगोपाल। त्यसबेला खानेपानीका आयोजनाहरू भर्खरै चलनमा आउन थालेका थिए।

सोही क्रममा विदेशी परियोजनाहरू सुरु हुन थाले। जापानको एक अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग संस्थाले खानेपानीमा लगानी गर्ने तयारी गर्‍यो। सोही परियोजनाले खोजेअनुसारको पाइप नेपाल प्लास्टिकमा उत्पादन हुन थाल्यो। 

त्यसै समय युनिसेफले खानेपानीका परियोजनाहरू सुरु गर्‍यो। भरपर्दो र गुणस्तरीय पाइप कम्पनीको छनौटमा पर्‍यो नेपाल प्लास्टिक।

युनिसेफले जर्मनबाट कच्चा पदार्थ मगाएर पाइप उत्पादनमा लगायो। गुणस्तरीय पाइप बनाउने सर्तमा उत्पादन सुरु भएको बताउँछन् मानमोहन। त्यही स्तरीयताको कारण देशैभर चर्चामा रह्यो नेपाल प्लास्टिक। 

‘युनिसेफका प्रतिनिधि आएर पाइप जाँच गर्दथे। कतिसम्म भने हामीले दिएको चियासमेत नखाने। ४८ घण्टा लगाएर जाँच गरेपछि मात्र परियोजनामा पठाउने गर्दथे। उनीहरूको काम गर्ने शैली नै फरक। गुणस्तरमा नो कम्प्रोपाइज। त्यस्ता थिए तिनीहरू,’ विगत स्मरण गर्दै उनले भने।

पाँच जनाले रोजगारी थालेको नेपाल प्लास्टिकमा ३५ हुँदै अहिले १ सय ४ जना कर्मचारी कार्यरत छन्। सुरुवातदेखि नै गुणस्तरमा जोड दिएको नेपाल प्लास्टिकको छुट्टै गरिमा छ। आफ्नो मर्यादा खस्किन नदिन दिनरात मेहनत गर्छन् मानमोहन। 

नेपाल प्लास्टिकसँगै इसा प्लास्टिक र पपुलर प्लास्टिक पनि सञ्चालनमा छन्। इसाले खेरजाने पुराना प्लास्टिकहरू पगालेर कमर्सियल पाइप र वायरिङ पाइप उत्पादन गर्छ। पपुलरबाट मुख्यतः बोरिङ गर्ने युपीबीसी पाइपको उत्पादन हुने गरेको मानमोहन बताउँछन्।

मानमोहनले बाको व्यापारिक बिडो धानेका छन्। चार दाजुभाइमध्ये उनीमात्र व्यापारमा लागेका हुन्। जेठा दाइ मदनमोहन नेपाल सरकारका पूर्वकर्मचारी हुन्। सडक विभागका इन्जिनियरसमेत रहेका उनी हाल अमेरिकामा छन्। 

मानमोहन गंगाबहादुरका माइलो छोरा हुन्। साइँलो भाइ कृष्णमोहन श्रेष्ठ सशस्त्र प्रहरी बलका पहिलो महानिरीक्षक हुन्। माओवादी सशस्त्र युद्धमा उनको हत्या भएको हो। हाल कृष्णमोहन र उनकी धर्मपत्नी नुडुप शाक्यको स्मृतिमा ललितपुरको बागडोलमा पार्क स्थापना भएको छ।

मर्निङ वाकमा गएको बेला २०५७ साल माघमा श्रेष्ठ दम्पतीसहित अंगरक्षक सूर्यप्रसाद रेग्मीलाई माओवादीले गोली हानी हत्या गरेको थियो। कान्छा भाइ जेसमोहन हाल अमेरिकामा छन्। 

मानमोहनको सक्रियता अनौठो खालको छ। उनी अन्य कर्मचारीभन्दा बढी सक्रिय छन्। आफूभन्दा जुनियरसँग मात्र संगत गर्ने उनको बानी छ। युवाहरूसँग बारम्बार संगत गरेपछि त्यहीअनुसारको सोच र ऊर्जा मिल्ने उनी सुनाउँछन्।

उनी भन्छन्, ‘आफूलाई वृद्ध भएँ भन्ने भावना नै राख्नु हुँदैन। नियमित व्यायाम गर्नुपर्छ। खानपानमा ध्यान दिने। अरूको कुभलो नसोच्ने। सबैभन्दा ठूलो कुरा काममा व्यस्त रहने। व्यस्तताले मन, मस्तिष्क र जीवनशैलीमा फाइदा पुर्‍याउँछ। त्यही भएर म सधैँ व्यस्त हुन खोज्छु।’ 

सधैँ ऊर्जा र आशाले भरिएका मानमोहन धरानको व्यापारमा देखिएको ओरालो यात्राले निराश छन्। विगतमा आर्थिक गतिविधिले गुल्जार धरान उराठ बन्दै गएकोमा उनको मन दु:खेको छ।

‘धरानमा सय रुपैयाँ पर्ने सामान इटहरीमा ८० र जोगबनीमा ५० मा पाइने भएपछि बजार कसरी बढ्न सक्छ? धरानमा उद्योगको लागि ढुवानी नै महँगो पर्छ। ढुवानी महँगो परेपछि उद्योगले कसरी प्रतिस्पर्धा गर्ने?’ उनको प्रश्न छ। मध्यपहाडी र मदन भण्डारी लोकमार्ग बनेपछि धरान झनै उराठलाग्दो हुने उनको बुझाइ छ।