काठमाडौं- इरानसँग जारी सैन्य संघर्षमा अमेरिकाको खर्च बढिरहेको छ। अमेरिकी सेन्ट्रल कमान्ड (सेन्टकम) ले अमेरिकी सांसदहरूलाई उपलब्ध गराएको पछिल्लो विवरणअनुसार २०२६ सेप्टेम्बर ३ सम्म इरान युद्धसँग सम्बन्धित अमेरिकी सैन्य लागत ४३ अर्ब ६० करोड अमेरिकी डलर पुगेको छ।

अमेरिकी सीबीओले सेप्टेम्बर १५ मा सार्वजनिक गरेको अध्ययनअनुसार अगस्ट १ सम्ममा अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयको इरान युद्धसम्बन्धी लागत करिब ३८ अर्ब डलर पुगेको थियो। युद्धको तीव्रता कायम रहेमा त्यसपछि प्रत्येक महिना थप करिब २ देखि ३ अर्ब डलर खर्च हुन सक्ने सीबीओको अनुमान थियो।

सेन्टकमको नयाँ विवरणअनुसार अगस्ट १ देखि सेप्टेम्बर ३ सम्मको अवधिमा मात्र लागत करिब ५ अर्ब ६० करोड डलरले बढेको देखिन्छ।

अमेरिकी सेनाले प्रयोग गरेका हतियार तथा क्षेप्यास्त्रको लागत बढेको छ। सेन्टकमको अनुमानअनुसार प्रयोग भइसकेका हतियार तथा सैन्य सामग्री पुनः पूर्ति गर्न मात्रै २८ अर्ब १० करोड डलर आवश्यक पर्ने देखिएको छ। यो कुल युद्ध लागतको आधाभन्दा धेरै हो।

अगस्ट १ सम्मको सीबीओ अनुमानमा हतियार तथा उपकरण पुनः पूर्तिसम्बन्धी लागत करिब २१ अर्ब ७० करोड डलर रहेको थियो। नयाँ सेन्टकम विवरणमा यो रकम ६ अर्ब ४० करोड डलरले बढेर २८ अर्ब १० करोड डलर पुगेको देखिन्छ।

युद्धका क्रममा अमेरिकी सेनाले आक्रमणका लागि प्रयोग गर्ने क्षेप्यास्त्रसँगै इरानी क्षेप्यास्त्र र ड्रोन रोक्न प्रयोग हुने प्रतिरक्षात्मक क्षेप्यास्त्र पनि ठूलो संख्यामा प्रयोग गरेको छ।

पछिल्लो विवरणमा विशेषगरी प्याट्रियट र टीएचएएडी प्रणालीका इन्टरसेप्टरको माग उच्च रहेको उल्लेख छ। यी प्रणालीले शत्रुका ब्यालेस्टिक तथा अन्य क्षेप्यास्त्रलाई आकाशमै रोक्ने काम गर्छन्। युद्धका कारण अमेरिकी क्षेप्यास्त्र भण्डारमा परेको दबाबबारे अमेरिकी तथा सहयोगी मुलुकका अधिकारीहरूले समेत चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

इरानसँगको युद्धमा अमेरिकी सेनाले ठूलो मात्रामा मिसाइल डिफेन्स इन्टरसेप्टर प्रयोग गरेको छ। यसले भविष्यमा आवश्यक पर्न सक्ने क्षेप्यास्त्र भण्डार घटाएको छ।

सेप्टेम्बरमा सार्वजनिक प्रतिवेदनले पनि युद्धका कारण अमेरिकी सेनाको उन्नत हतियार भण्डारमा रणनीतिक अभाव देखिएको र हतियार उत्पादन तथा पुनः पूर्तिमा औद्योगिक क्षमतासम्बन्धी अवरोध देखिएको उल्लेख गरेको छ।

यसको असर अमेरिकामा मात्र सीमित छैन। अमेरिकी तथा नेटो अधिकारीहरूले युरोपमा समेत क्षेप्यास्त्र प्रतिरक्षा प्रणालीका इन्टरसेप्टरको अभाव गम्भीर बन्दै गएको बताएका छन्। साउदी अरबमा पनि प्रतिरक्षात्मक क्षेप्यास्त्रको भण्डारमा दबाब परेको विवरण सार्वजनिक भएको छ।

सेन्टकमको नयाँ लागत विवरणमा युद्धका क्रममा नष्ट वा क्षतिग्रस्त भएका सैन्य उपकरणको लागत पनि समावेश छ। यस शीर्षकमा मात्रै ४ अर्ब ३० करोड डलरभन्दा बढी खर्च हुने अनुमान गरिएको छ। यसमा युद्ध विमान, ड्रोन, अन्य सैन्य उपकरण तथा क्षतिग्रस्त सामग्रीको प्रतिस्थापनसँग सम्बन्धित लागत पर्छ।

युद्धको वास्तविक आर्थिक भार अझ बढी हुन सक्ने एउटा कारण अमेरिकी सैन्य पूर्वाधारमा भएको क्षति हो।

प्रतिवेदनअनुसार इरानी क्षेप्यास्त्र तथा ड्रोन आक्रमणबाट कुवेत, बहराइन, कतार, संयुक्त अरब इमिरेट्स, साउदी अरब, इराक, ओमान र जोर्डनस्थित अमेरिकी सैन्य अखडाका सयौँ भवन तथा संरचना क्षतिग्रस्त भएका छन्।

यी पूर्वाधारको पुनर्निर्माण तथा मर्मतमा लाग्ने सम्पूर्ण रकम ४३ अर्ब ६० करोड डलरको पछिल्लो सेन्टकम अनुमानमा समावेश गरिएको छैन। अमेरिकी सेनाको मध्यपूर्वमा भविष्यको उपस्थिति र कुन संरचना पुनर्निर्माण गर्ने भन्ने निर्णयपछि मात्र त्यसको वास्तविक लागत निर्धारण हुने बताइएको छ।

अमेरिकी कूटनीतिक संरचनामा भएको क्षति पनि अलग छ। अमेरिकी विदेश मन्त्रालयका अनुसार इरानी आक्रमणबाट चार मुलुकमा रहेका अमेरिकी कूटनीतिक संरचनामा करिब १८ करोड ४० लाख डलर बराबरको भौतिक क्षति भएको छ।

सेन्टकमले सांसदहरूलाई दिएको एक पृष्ठको विवरणमा हतियार र उपकरणबाहेक युद्ध सञ्चालनका विभिन्न खर्च समावेश छन्। यसमा युद्धपोत, सैन्य विमान, सैन्य अखडा सञ्चालन, इन्धन, सैनिक तथा अन्य लजिस्टिक गतिविधिसँग सम्बन्धित खर्च पर्छ।

त्यस्तै, युद्धका क्रममा घाइते सैनिकको उपचार तथा सैन्य उपकरणको क्षतिसँग सम्बन्धित खर्च पनि लागत अनुमानमा समेटिएको छ।

यसले युद्धको लागत केवल प्रयोग भएका बम तथा क्षेप्यास्त्रको मूल्यमा सीमित नरहेको देखाउँछ। युद्ध लम्बिँदै जाँदा सैनिक परिचालन, इन्धन, मर्मत, पुनःपूर्ति, उपचार र लजिस्टिक खर्चसमेत निरन्तर थपिन्छ।

युद्धको आर्थिक भारसँगै मानवीय क्षति पनि बढेको छ।

अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयको डिफेन्स क्याजुअल्टी एनालिसिस सिस्टमका अनुसार हालसम्म १८ अमेरिकी सैनिकको मृत्यु भएको छ भने ८३० भन्दा बढी सैनिक घाइते भएका छन्।

ट्रम्प प्रशासनले आर्थिक वर्ष २०२७ का लागि १.५ ट्रिलियन डलरको राष्ट्रिय रक्षा बजेट प्रस्ताव गरेको छ। ह्वाइट हाउसको बजेट दस्तावेजमा यो प्रस्ताव २०२६ को तुलनामा करिब ४४ प्रतिशत वृद्धि भएको उल्लेख छ। 

इरान युद्धको आर्थिक प्रभाव अमेरिकी सैन्य बजेटमा मात्र सीमित छैन। होर्मुज मार्ग हुँदै हुने तेल तथा ग्यास ढुवानीमा आएको अवरोध र रेड सीको व्यापारिक मार्गमा देखिएको समस्या विश्वव्यापी ऊर्जा बजारमा समेत असर पारिरहेको छ।

सीबीओका अनुसार होर्मुजमार्फत तेल तथा प्राकृतिक ग्यासको ढुवानी घट्दा विश्वव्यापी ऊर्जा मूल्यमा वृद्धि भएको छ। त्यसको असर पेट्रोल, डिजेल र हवाई इन्धनजस्ता परिष्कृत पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यमा समेत परेको छ।

सीबीओले द्वन्द्वका कारण २०२७ को पहिलो त्रैमासिकमा अमेरिकी व्यक्तिगत उपभोग खर्च मूल्य सूचकांक (पीसीई) मा आधारित वार्षिक मुद्रास्फीति फेब्रुअरी २०२६ को प्रक्षेपणभन्दा ०.५ प्रतिशत बिन्दुले बढी हुने अनुमान गरेको छ। कोर पीसीई मुद्रास्फीति पनि ०.३ प्रतिशत बिन्दुले बढी हुने अनुमान छ। युद्धको प्रभाव उपभोक्ता मूल्य, ब्याजदर र सरकारी वित्तसम्म फैलिन सक्ने देखिन्छ।