काठमाडौं- भोटेकोशी बाढीबाट प्रभावित नेपाललाई छिमेकी भारतले निरन्तर सहयोग उपलब्ध गराएको छ। बाढीपछि तत्काल राहत सामग्री पठाउन सुरु गरेको भारतले पछिल्लो चरणमा सुरुङ उद्धार, फरेन्सिक तथा डीएनए परीक्षण र क्षतिग्रस्त पूर्वाधार पुनःस्थापनाका लागिसमेत प्राविधिक सहयोग पठाएको छ।

भारतले आइतबारसम्म चारवटा उडानमार्फत ६८.५ टन राहत तथा उद्धार सामग्री नेपाल ल्याएको जनाएको छ। पछिल्लो चौथो उडानमा मात्रै ११ टन सामग्रीसहित सुरुङ उद्धारका लागि प्राविधिक टोली, खोज तथा उद्धार उपकरण र डीएनए विश्लेषणका लागि फरेन्सिक विज्ञ तथा उपकरण नेपाल ल्याइएको छ।

भारतीय विदेशमन्त्री एस जयशंकरका अनुसार पछिल्लो उडान भारतीय वायुसेनाको सी-१३० विमानमार्फत भएको हो। विमानमा सुरुङ प्राविधिक टोलीसँगै उद्धारका लागि आवश्यक उपकरण, फरेन्सिक उपकरण तथा कम्बल, स्लीपिङ ब्याग, तारपोलिन, प्लास्टिक सिटलगायत सामग्री छन्।

बाढीका कारण प्रभावित क्षेत्रमा सडक तथा पुलको सम्पर्क टुटेकाले यातायात पुनःस्थापनाका लागि २३० फिट लामो एक लेनको मोड्युलर स्टिल ब्रिज निर्माण गर्न आवश्यक उपकरण बोकेका १६ वटा ट्रकसमेत नेपाल आइपुगेका छन्।

थप सातवटा बेलिब्रिज जडानका लागि आवश्यक उपकरण पनि पठाउने भारतले जनाएको छ। ती पुल जडानका लागि प्राविधिक टोलीसमेत नेपाल आउने बताइएको छ। बाढीले सडक र पुलमा ठूलो क्षति पुर्‍याएका कारण प्रभावित क्षेत्रसँगको सम्पर्क पुनःस्थापित गर्न भारतको यो सहयोग महत्त्वपूर्ण हुने देखिएको छ।

बाढी आएको दिनमै पहिलो राहत

भारतले भोटेकोशी बाढीपछि तत्कालै राहत परिचालन गरेको थियो। बाढी आएको अगस्ट २६ मै भारतीय वायुसेनाको सी-१३० जे विमानमार्फत पहिलो खेपको राहत सामग्री नेपाल पठाइएको थियो।

पहिलो उडानमा १० टन आपतकालीन राहत सामग्री थियो। त्यसमा अस्थायी आश्रयस्थल, कम्बल, स्वच्छता किट, सोलार बत्ती र औषधिलगायत सामग्री थिए।

विपद्को प्रारम्भिक चरणमै भारतले राहत सामग्री पठाएपछि प्रभावित क्षेत्रमा तत्काल आवश्यक पर्ने आश्रय, स्वास्थ्य र सरसफाइसम्बन्धी सामग्री उपलब्ध गराउने प्रयास सुरु भएको थियो।

दोस्रो उडानमा ३७.५ टन राहत

अगस्ट २७ मा भारतले दोस्रो राहत उडान नेपाल पठायो। भारतीय वायुसेनाको सी-१७ ग्लोबमास्टरमार्फत ३७.५ टन राहत सामग्री नेपाल ल्याइएको थियो।

यसमा २८.५ टन टेन्ट, कम्बल, स्वच्छता किट, सोलार बत्ती, पानी निकाल्ने पम्प, भान्साका सामग्री र जेनेरेटर थिए। त्यस्तै, आठ टन औषधि र एक टन खाद्य सामग्रीसमेत पठाइएको थियो।

यससँगै भारतबाट नेपाल आएको राहत तत्कालीन आवश्यकता पूरा गर्ने सामग्रीबाट विस्तार भएर उद्धार तथा प्रभावित क्षेत्रमा आवश्यक प्राविधिक उपकरणतर्फ समेत अघि बढेको थियो।

तेस्रो उडानमा सुरुङ उद्धार टोली

अगस्ट २८ मा भारतले तेस्रो उडान पठायो। सी-१३० जे विमानमार्फत भारतीय सेनाको पाँच सदस्यीय सुरुङ उद्धारसम्बन्धी प्रारम्भिक अध्ययन टोली र छ सदस्यीय मेडिकल टोली नेपाल आएका थिए।

सोही उडानमा पोर्टेबल जेनेरेटर, खाद्यान्न, पानी शुद्धीकरणका ट्याब्लेट र औषधिसहित थप राहत सामग्री पनि ल्याइएको थियो। सुरुङमा फसेका व्यक्तिको उद्धारका लागि आवश्यक अवस्थाको स्थलगत मूल्यांकन गर्न आएको प्रारम्भिक टोलीको अध्ययनपछि भारतले थप विशेषज्ञ तथा उपकरण पठाएको हो।

चौथो उडानमा ११ टन सामग्री, प्राविधिक टोली र फरेन्सिक विज्ञ

चौथो उडानमा ११ टन राहत सामग्रीसँगै सुरुङ उद्धारका लागि भारतीय प्राविधिक टोली र आवश्यक उपकरण नेपाल ल्याइएको छ।

बाढीका कारण सुरुङभित्र फसेका व्यक्तिको उद्धार जटिल बनेका बेला विशेष उपकरणसहित आएको टोलीले नेपाली उद्धारकर्मीसँग समन्वय गरी प्राविधिक सहयोग गर्नेछ। नेपालले सुरुङ उद्धारका लागि विशेषज्ञ सहयोग आवश्यक रहेको बताउँदै आएको थियो।

त्यस्तै, बाढीमा ज्यान गुमाएकाको पहिचानका लागि डीएनए नमुना विश्लेषण गर्ने फरेन्सिक विज्ञको टोली पनि नेपाल आएको छ। बाढीपछि विभिन्न स्थानमा शव फेला परिरहेको र कतिपय शवको पहिचान कठिन बनेका बेला डीएनए परीक्षणबाट मृतकको पहिचान गर्न सहयोग पुग्नेछ।

भारतका अनुसार चारवटा हवाई उडानमार्फत हालसम्म ६८.५ टन राहत सामग्री नेपाल ल्याइएको छ। यसमा औषधि, खाद्य सामग्री, पोर्टेबल जेनेरेटर, पानी शुद्धीकरणका ट्याब्लेट, टेन्ट, कम्बल तथा उद्धारका लागि आवश्यक प्राविधिक उपकरणलगायत सामग्री छन्।

भारतले नेपाललाई आवश्यकताअनुसार थप सहायता परिचालन गर्ने जनाएको छ। यसले तत्काल राहतपछि अब उद्धार, मृतक पहिचान र पूर्वाधार पुनःस्थापनातर्फ सहयोग केन्द्रित हुन थालेको देखाएको छ।

बेलिब्रिजदेखि मोड्युलर स्टिल ब्रिजसम्म

बाढीले सडक तथा पुलमा ठूलो क्षति पुर्‍याउँदा प्रभावित क्षेत्रमा राहत सामग्री पुर्‍याउन र उद्धार टोलीको आवतजावतमा समेत कठिनाइ भएको छ। यस्तो अवस्थामा भारतले पूर्वाधार पुनःस्थापनालाई समेत आफ्नो सहयोगको प्राथमिकतामा राखेको छ।

२३० फिट लामो एक लेनको मोड्युलर स्टिल ब्रिज निर्माणका लागि आवश्यक उपकरण नेपाल आइसकेको छ। थप सातवटा बेलिब्रिजका लागि उपकरण तथा प्राविधिक जनशक्ति पठाउने तयारी भारतले गरेको छ।

नेपालले बाढी प्रभावित क्षेत्रमा यातायात र सञ्चार सम्पर्क पुनःस्थापित गर्न विशेषज्ञ सहयोग तथा पुलको आवश्यकता रहेको बताएको थियो। भारतले त्यसअनुसार पूर्वाधार सहयोग अघि बढाएको हो।

भोटेकोशी बाढीबाट नेपालमा रहेका भारतीय नागरिकसमेत ठूलो संख्यामा प्रभावित भएका छन्। भारतले आफ्ना नागरिकको खोज तथा उद्धारका लागि नेपाल र चीनका सम्बन्धित निकायसँग निरन्तर समन्वय गरिरहेको जनाएको छ।

भारतका अनुसार नेपालमा १०८ जना भारतीय नागरिकको उद्धार गरिएको छ। यसअघि सम्पर्कविहीन रहेका करिब ५० भारतीय नागरिकसँग पुनःसम्पर्क स्थापित भएको भारतको भनाइ छ।

चीनतर्फ रहेका भारतीय नागरिकलाई सुरक्षित रूपमा नेपाल हुँदै भारत फर्काउने प्रयास पनि भारतले अघि बढाएको छ। भारतीय विदेश मन्त्रालयले काठमाडौं र बेइजिङस्थित आफ्ना दूतावासमार्फत चौबिसै घण्टा नियन्त्रण कक्ष र हेल्पलाइन सञ्चालन गरिरहेको जनाएको छ।

मोदीदेखि जयशंकरसम्म उच्चस्तरीय समन्वयमा

भोटेकोशी बाढीपछि भारतको उच्च राजनीतिक तहबाट समेत नेपाललाई सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त भएको छ।

भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले अगस्ट २६ मै नेपालका प्रधानमन्त्रीसँग कुराकानी गर्दै बाढीबाट भएको जनधनको क्षतिप्रति दुःख व्यक्त गरेका थिए। उनले नेपाललाई आवश्यक सबै मानवीय सहायता उपलब्ध गराउन भारत तयार रहेको बताएका थिए।

त्यसपछि भारतीय विदेशमन्त्री एस जयशंकरले नेपालका परराष्ट्रमन्त्रीसँग कुराकानी गरेका थिए।

भारतले नेपाललाई खोज तथा उद्धारमा सहयोग गर्न आफ्नो राष्ट्रिय विपद् प्रतिकार्य बलसमेत उपलब्ध गराउने प्रस्ताव गरेको छ। तर नेपाल सरकारले भने अझै पनि अनुमति दिएको छैन।